In februari 1848 publiceerde Karl Marx en Friedrich Engels het Communistisch Manifest, dat Marx eind 1847 in Brussel had geschreven. In Frankrijk was zojuist de februarirevolutie uitgebroken en “burgerkoning” Louis-Philipe van Orleans zag zich gedwongen op 24 februari af te treden1 . 1848 zou in heel Euorpa het jaar van de revolutie worden, maar wel een andere dan Marx zich had voorgesteld. Het manifest had weinig invloed.

In 4325 woorden schetst Marx de geschiedenis van de klassentegenstellingen. Dit is volgens hem een strijd tussen onderdrukkers en onderdrukten; Marx’ interesse gaat vooral uit naar de laatste en eenvoudigste gestalte waarin deze strijd zich uit: die tussen bourgoisie en proletariaat, industrieel kapitalist en loonarbeider. Vol bewondering schetst Marx de ontwikkeling van de productiekrachten (de machine en de fabriek) en de manier waarop de bourgeoisie de feodale samenleving had opgerold. Maar in deze overwinning ligt volgens Marx ook de kiem van haar komende nederlaag. De kapitalistisch georganiseerde productie blijkt namelijk niet in staat de levensvoorwaarde van de onderdrukten te verzekeren, iets wat volgens Marx in alle vormen van maatschappelijke strijd tot dan toe wel het geval was geweest. De moderne arbeider zinkt daarentegen steeds dieper weg. Omdat de bourgeoisie zijn bestaan niet meer kan garanderen, zullen zij zich verenigen en tenslotte het juk van de kapitalistische heerschappij van zich afwerpen. Het is volgens Marx onvermijdelijk en een logisch gevolg van de op loonarbeid en kapitaal gebaseerde economische orde. De bourgoisie “produceert voor alles haar eigen doodgraver”. Het spook is dus de schepping van de tovenaarsleerling die, zoals de literaire traditie wil, haar eigen creatie niet meer onder controle heeft.

De geschiedenis is eigenzinnig een andere weg ingeslagen dan Marx voor onvermijdelijk hield. En wat als reëel communisme het daglicht heeft gezien, zou Marx waarschijnlijk als een oneigenlijk kind van zijn theorie de deur hebben gewezen.

We zijn 150 jaar verder en met de computer is het mogelijk om dit manifest eens op een andere manier te lezen. Om te beginnen zijn de zinnen van boven naar beneden geschreven (past bij een tijd waarin de tegenstelling links-rechts is verdampt). Elke zin begint boven en gaat woord voor woord naar beneden; de volgende zin begint in de volgende rij opnieuw boven. Klik op de knop Volgende en er verschijnen zes nieuwe zinnen in beeld.
De zelfstandig naamwoorden, bijvoegelijke naamwoorden en werkwoorden zijn in verschillende kleuren weergegeven. Klik op een woord en het kan worden opgezocht op Wiktionary of Wikipedia via de link die verschijnt.

Klik op Woorden voor een overzicht van alle woorden in de tekst en hun preciese samenstelling. De woordenboom links in het scherm is een visualisering van de onderliggende datastructuur: een trie. De ontwikkeling van de productiekrachten was met de industriële revolutie nog lang niet aan haar eind gekomen; de informatie- en communicatietechnologie heeft andermaal de wereld op zijn kop gezet en met de robotisering lijkt fabrieksmatige loonarbeid inderdaad -maar anders dan Marx zich had voorgesteld- ten dode opgeschreven. Dus laten we het manifest niet meer als drukwerk, maar als trie bekijken (volledige versie in jpg).

Tot slot: zoek een willekeurige tekst, b.v. van uw geliefde of gehate columnist, op het internet, kopieer en plak die in het vrije tekstgebied en klik op Analyseer.